Świdermajer,
czyli drewniana architektura linii otwockiej

Rozbudowa Brzegów Andriollego i dynamiczny rozwój pobliskiego Otwocka na przełomie XIX i XX wieku,
a także rozwój na początku XX wieku letnisk położonych wzdłuż linii nadwiślańskiej kolei szeroko-
i wąskotorowej, spowodował, że właściciele i budowniczowie powstających licznie nowych pensjonatów,
willi czy sanatoriów podchwycili i rozwijali według własnych koncepcji ornamentykę zapoczątkowaną przez Michała Elwiro Andriollego w Brzegach.

Ten charakterystyczny - dla Andriollego i jego naśladowców, sposób budowania i zdobienia domów bywał przez osoby piszące o nim lub o regionie różnie nazywany.

W literaturze pojawiają się więc określenia:
dworek Andriollego, andriollówka, dworki Andriollego, wille Andriollego, andriollówki, architektura Andriollowskich Brzegów, styl Andriollego, domy w stylu Andriollego, styl nadświdrzański, domy nadświdrzańskie, domy w stylu nadświdrzańskim, styl otwocki, drewniane budownictwo otwockie, drewniana architektura Otwocka, letniskowa architektura nadświdrzańska, drewniana architektura linii otwockiej, drewniana architektura letniskowa linii otwockiej, budownictwo drewniane linii otwockiej, otwockie drewniane domy letniskowe, pensjonaty linii otwockiej, drewniane wille linii otwockiej, wille, letniaki czy określenie poety styl świdermajer, a nawet w odniesieniu do drewnianej architektury Józefowa - józefmajer lub z powodu przeludnienia w latach powojennych dom nazywano potocznie - pekinem lub
po prostu drewniakiem.

Niewątpliwie każde z wymienionych określeń posiada swoje uzasadnienie, ale wydaje się , że żadna nazwa nie określa w pełni opisywanego zjawiska jakim było powstawanie drewnianej architektury w bardzo krótkim okresie czasu, na określonym terenie, w latach, gdy modne i popularne były letniska podwarszawskie
oraz miasta ogrody.

Wydaje się natomiast, iż nazwa świdermajer stała się nazwą najbardziej znaną, popularną i medialną
dla określenia wspólnych cech architektury drewnianej linii otwockiej.

Skąd nazwa świdermajer ?

Poeta Konstanty Ildefons Gałczyński, który mieszkał w Aninie w latach 1936-1939 w wierszu pt."Wycieczka do Świdra" tak opisywał swoje wrażenia:

Jest willowa miejscowość, Nazywa się groźnie Świder, Rzeczka tej samej nazwy Lśni za willami w tyle; Tutaj nocą sierpniową, Gdy pod gwiazdami idę, Spadają niektóre gwiazdy, Ale nie na te wille /.../ Te wille, jak wójt podaje, Są w stylu "świdermajer". /.../

W obecnych czasach spotykamy się coraz częściej z zainteresowaniem mieszkańców i z pozytywnymi przykładami troski o tradycję architektoniczną w naszym regionie. Stare budynki bywają odnawiane,
a niektóre nowe budynki posiadają stylizację świdermajer.

Z pewnością cieszy fakt, że wokół nas pojawiają się entuzjaści i pasjonaci, którzy dostrzegają piękno
w drewnianej architekturze naszego regionu, że niektórym drewnianym domom pieczołowicie przywracany jest blask dawnego piękna.

Robert Lewandowski